Metale cię»kie to pierwiastki metaliczne o gęsto¶ci wła¶ciwej powy»ej 4,5 g/cm³. Niektóre s± niezbędnymi mikroelementami inne natomiast nie pełni± »adnych funkcji fizjologicznych. Wszystkie natomiast w nadmiernych ilo¶ciach s± toksyczne dla ro¶lin, zwierz± oraz człowieka. Do najwa»niejszych z nich zaliczamy: Pb, Hg, Cd, Cu, Zn, Cr, As, Cr, Ni. Człowiek wprowadza ów pierwiastki w nadmiernych ilo¶ciach do ¶rodowiska, co stanowi powa»ne zagro»enie, gdy» zakłóca w ten sposób równowagę w ekosystemach naturalnych. Toksyczno¶ć omawianych pierwiastków zale»y od biochemicznej roli, któr± pełni± w procesach metabolicznych jest to zwi±zane ze zdolno¶ci± ich do bioakumulacji w organizmie ludzi i zwierz±t oraz od stopnia ska»enia nimi gleby i ro¶lin.

Największym Ľródłem metali cię»kich w glebach Polski jest tzw. tło geochemiczne, czyli zawarto¶ć tych metali w skałach macierzystych. Kolejnym naturalnym Ľródłem jest próchnica, czyli naturalna bioakumulacja, a tak»e co bezpo¶rednio nie dotyczy naszego kraju opad pyłów naturalnych np. pochodz±cych z wybuchów wulkanów.  Spo¶ród antropogenicznych Ľródeł metali cię»kich nale»ałoby wymienić opad z atmosfery, np. ołów pochodz±cy ze spalin samochodowych, jak równie» zanieczyszczona woda, ¶cieki, odpady, nawozy mineralne i organiczne oraz pestycydy.

MiedĽ jest te» gorzej przyswajalna z gleb zasobnych w substancję organiczn±, która silnie j± sorbuje. Dostępno¶ć miedzi wzrasta natomiast w miarę zakwaszania gleby.

Klasyfikacja wg IUNG nie jest aktem prawnym, ale jest wa»nym dokumentem przy ocenie zanieczyszczenia gleb wykorzystywanych rolniczo. Przy ocenie stopnia zanieczyszczenia gleb brane s± pod uwagę:

-         odczyn

-         zawarto¶ć frakcji spławialnych

-         zawarto¶ć próchnicy

Dotyczy to tylko powierzchniowej warstwy gleby (0-20 cm). Uwzględnia się następuj±ce metale: Cu, Pb, Zn, Cd, Ni, Cr, ale nie uwzględnia się As i Hg. Wyró»nia się 5 stopni zanieczyszczenia gleb (0-V):

STOPIEŃ 0 –  to gleby nie zanieczyszczone o naturalnych warto¶ciach MC. Gleby nadaj± się pod wszystkie uprawy ogrodnicze i rolnicze, a zwłaszcza pod uprawy ro¶lin przeznaczonych dla dzieci i niemowl±t. Obszary z takimi glebami nale»y obj±ć szczególn± ochron± przed wprowadzaniem antropogenicznych MC.

STOPIEŃ I –  to gleby o podwy»szonej zawarto¶ci MC mog± być przeznaczone do pełnego wykorzystania rolniczego, z wył±czeniem upraw ro¶lin do produkcji »ywno¶ci o szczególnie małej zawarto¶ci pierwiastków i substancji szkodliwych.

STOPIEŃ II – to gleby słabo zanieczyszczone. Ro¶liny uprawiane na takich glebach mog± zawierać nadmierne ilo¶ci MC z punktu widzenia toksykologicznego. Szczególnie wykluczyć nale»y uprawę warzyw, jak sałata, szpinak, kalafior, marchew. Dozwolona jest uprawa ro¶lin zbo»owych, okopowych i pastewnych oraz u»ytkowanie pastwiskowe.

STOPIEŃ III –  to gleby ¶rednio zanieczyszczone. Wszystkie uprawy na takich glebach mog± być ska»one MC.  Dopuszczalna jest uprawa ro¶lin zbo»owych, okopowych i pastewnych, pod warunkiem okresowej kontroli poziomu metali  w konsumpcyjnych czę¶ciach ro¶lin. Zalecane s± uprawy ro¶lin przemysłowych i traw nasiennych. Wody gruntowe mog± być nara»one na zanieczyszczenie MC, w tym szczególnie Cd, Zn i Ni. W przypadku pastwisk nale»y tak»e kontrolować pobieranie MC przez zwierzęta.  

STOPIEŃ IV – to gleby silnie zanieczyszczone. Gleby takie, a zwłaszcza gleby lekkie, powinny być wył±czone z produkcji rolniczej oraz zadarnione lub zadrzewione. Na glebach lepszych nale»y uprawiać ro¶liny przemysłowe w zale»no¶ci od ich wymagań siedliskowych. Tak»e dopuszcza się produkcję materiału siewnego zbó» i traw oraz ziemniaków dla przemysłu spirytusowego i rzepaku na olej techniczny. Wykorzystanie na pastwiska nale»y ograniczyć. Zaleca się zabiegi rekultywacyjne, a przede wszystkim wapnowanie i wprowadzanie substancji organicznej.

STOPIEŃ V – to gleby bardzo silnie zanieczyszczone. Powinny być wył±czone z produkcji rolniczej i u»ytkowania pastwiskowego. Nale»y liczyć się z potrzeb± zabiegów rekultywacyjnych. Konieczne jest zadarnienie i zadrzewienie takich gleb, między innymi ze względu na zagro»enie przenoszenia zanieczyszczeń wraz z pyłami glebowymi. Na odpowiednich glebach mo»na uprawiać ro¶liny przemysłowe, podobnie jak na glebach o IV stopniu zanieczyszczenia.

Tak»e dla celów rolniczych zostały opracowane przez IUNG  stopnie ska»enia gleb, w których za podstawow± klasyfikację przyjmuje się zawarto¶ć czę¶ci spławianych. Wyró»niono 5  stopni ska»enia gleb(0 – V). I tak: 0° - gleby nie zanieczyszczone, I° - gleby o podwy»szonej zawarto¶ci metali, II° - gleby słabo zanieczyszczone, III° - gleby ¶rednio zanieczyszczone metalami cię»kimi, IV° - gleby silnie zanieczyszczone oraz V° - gleby bardzo silnie zanieczyszczone.

Okre¶lenie stopnia zanieczyszczenia gleb jest bardzo wa»ne i zwi±zane jest z upraw± odpowiednich gatunków ro¶lin.

Wydzielono 3 grupy gleb (A,B,C):

-         A – gleby lekkie, o odczynie kwa¶nym, o słabych zdolno¶ciach sorpcyjnych

-         B – gleby po¶rednie

-         C – gleby o odczynie obojętnym, silna sorpcja metali

Okre¶lono dla ka»dej z tych grup (klas) gleb dopuszczalne zawarto¶ci metali cię»kich w powierzchniowej warstwie 0-20 cm.

Gleby nale»±ce do 4 (silnie zanieczyszczone) i 5 (b. Silnie zanieczyszczone) stopnia zanieczyszczenia nale»y rekultywować.