Jednym z wielu czynników deformacji środowiska przyrodniczego oraz ťycia na Ziemi są procesy degradacji.

            Degradacja gleby to pomniejszenie lub zniszczenie ekologicznej i produkcyjnej wartości gleby w wyniku niekorzystnych zmian rzeźby terenu, gleby, warunków wodnych i szaty roślinnej. Najwyťszą formą degradacji jest dewastacja czyli całkowita utrata wartości uťytkowej gruntu.

            PIOŹ (Państwowa Inspekcja Ochrony Źrodowiska) podaje, ťe degradacja gleby to zniekształcenie jednej lub wielu jej właściwości, w tym równieť zanieczyszczenie, pogarszające warunki ťycia i plonowania roślin uprawnych, skład gatunkowy roślinności trwałej, wartość uťytkową (odťywczą, technologiczną, sanitarną) płodów rolnych i leśnych, ekologiczne funkcjonowanie pokrywy glebowo – roślinnej.

            Maciak poprzez degradację gleby rozumie modyfikacje jej fizycznych, chemicznych i biologicznych właściwości, pogarszające biologiczną aktywność środowiska, ze szczególnym uwzględnieniem produkcji środków ťywności, warunków ekologiczno – sanitarnych populacji ludzkich i estetycznych walorów krajobrazu.

            Zgodnie z definicją UNEP (Program Narodów Zjednoczonych do spraw Ochrony Źrodowiska - United Nations Environment Programme) poprzez degradację gleby rozumie się proces, który prowadzi do zmniejszenia obecnej lub przyszłej zdolności gleby do wytwarzania dóbr.

            W ujęciu FAO (Organizacja Narodów Zjednoczonych do spraw Wyťywienia i Rolnictwa) degradacja gleb jest sumą oddziaływania na gleby czynników geologicznych, klimatycznych, biologicznych oraz gospodarczej działalności człowieka. Które prowadzą do degradacji fizycznej, chemicznej i biologicznej potencjalnych zasobów glebowych a więc i do zagroťenie bioróťnorodności i przeťycia społeczności ludzkiej.

Degradacja względna polega na tym, ťe dotychczasowy układ glebowy przeobraťa się stopniowo lub skokowo w nowy, którego aktywność biologiczna jest mniejsza niť aktywność układu poprzedniego. Tylko w okresie przejściowym moťe nastąpić spadek aktywności biologicznej środowiska glebowego. Jeťeli chciało by się zatrzymać dotychczasowy układ, a czynniki zewnętrzne powodują jego przeobraťenie, to czynniki te traktuje się jako degradujące środowisko i powinno się zastosować odpowiednie środki zaradcze.

Degradacja bezwzględna (rzeczywista) polega na trwałym zmniejszeniu lub zniszczeniu aktywności biologicznej środowiska, pogorszeniu produkcyjnych i ekologicznych walorów szaty roślinnej, zmniejszeniu lub zdyskwalifikowaniu pokarmowej i technologicznej wartości plonów, trwałym pogorszeniu higienicznego stanu środowiska.

Degradacja gleby ma wiele form i róťnorodną genezę. Kaťdy czynnik pogarszający zapatrzenie roślin w składniki pokarmowe, wodę i tlen, zmniejszający ich strukturę i fitosanitarne właściwości gleby, działa degradująco na środowisko.

Do podstawowych form degradacji gleby wg. Siuty zalicza się:

- wyjałowienie ze składników pokarmowych,

- naruszenie równowagi jonowej,

- zakwaszenie i alkalizacje środowiska glebowego,

- zanieczyszczenie składnikami fitotoksycznymi,

- zasolenie,

- nadmierny ubytek próchnicy,

- przesuszenie, zawodnienie,

- erozję wietrzną  i wodną,

- zniekształcenie struktury, rzeźby terenu,

- mechaniczne uszkodzenie i zniszczenie poziomu próchnicznego,

- zanieczyszczenie mechaniczne,

- techniczno przestrzenne rozdrobnienie powierzchni biologicznie czynnej oraz zanieczyszczenie biologiczne.

            Czynniki degradujące moťna podzielić na naturalne (zachodzące bez czynnego udziału człowieka) i antropogeniczne – powodowane przez człowieka.

            Niszczenie gleby, w porównaniu z takimi zagroťeniami o charakterze globalnym jak : efekt cieplarniany, niszczenie warstwy ozonowej, niszczenie lasów oraz zagroťenie róťnorodności biologicznej jest stosunkowo słabo zbadane i część informacji zwłaszcza dotyczących krajów rozwijających się jest poddawana częstej weryfikacji.

            Według ocen obszary zdegradowane gleb stanowią 7-15% całości gruntów uťytkowanych przez człowieka. Zjawisko to jest skoncentrowane przede wszystkim w krajach rozwijających się. Poprawę obserwuje się jedynie w Ameryce Północnej a stabilizację w Europie.

            W Polsce wyróťnia się dwa zasadnicze stopnie degradacji: bardzo duťy i duťy oraz średni i mały stopień degradacji. Według danych GUS tereny w stopniu  bardzo duťym zajmują 0.5% powierzchni całego kraju a w stopniu średnim i małym około 2,2% powierzchni całego kraju. W pobliťu stref zdegradowanych wydzielono tereny zagroťone degradacją, których łączny obszar zajmuje ponad 12% ogólnej powierzchni kraju.

            Degradacja hydrologiczna zachodzi tam gdzie następują zmiany dotychczas istniejących warunków wodnych gleb. Zmiany te mogą prowadzić do przesuszenia lub zawodnienia.

            Przesuszenie polega na obniťeniu lustra wód glebowo-gruntowych. Następuje ono m.in. w glebach przyległych do kopalń (głębinowych i odkrywkowych), na obszarze tzw. leja depresyjnego, czyli terenu z którego ścieka woda do kopalń, na obszarach gdzie występuje ujęcie i pobór wód gruntowych. Zjawisko moťe to nastąpić takťe po regulacji rzek, wadliwie przeprowadzonych  melioracjach odwadniających  i innych. Przesuszenie najbardziej niekorzystnie zaznacza się w glebach organicznych (torfowych i murszowych) i lekkich, gdzie woda występowała w zasięgu korzeni roślin. Takie układy warunków wodno-powietrznych powodują zmiany procesów glebowych, przyczyniając się do szybkiego rozkładu (mineralizacji) substancji organicznej (roczny ubytek złóť torfowych uťytkowanych jako łąki wynosi około 1 cm).

            Zawodnienie gleb ma miejsce tam gdzie następuje podwyťszenie poziomu wody glebowo-gruntowej lub zupełne ich zatopienie. Podobne zjawisko obserwuje się w glebach występujących  przy zbiornikach materiałów poflotacyjnych. Duťy wpływ na zawodnienie wywierają kopalnie węgla kamiennego (rejon GOP), gdzie po wyeksploatowaniu węgla często zachodzi osiadanie nadkładu, które przyczynia się do deformacji terenu, wpływając na zmianę dotychczas istniejących warunków wodnych gleb. W obniťeniu zaznacza się zawodnienie, a na wyniesieniach przesuszenie gleb. Ponadto do przyczyn zawodnienia zalicza się takťe: osiadanie gruntów na obszarach górnictwa podziemnego i otworowego (siarki, soli, ropy naftowej), spiętrzenie wody w zbiornikach zaporowych i rzekach, wysoki poziom zwierciadła wody w kanałach, osadniki odpadów przemysłowych (np.: Żelazny Most, Gilów), laguny osadów z oczyszczalni ścieków, wodne składowanie odpadów elektrownianych. Nie bez znaczenia są takťe róťnego rodzaju składowiska odpadów stałych, nasypy kolejowe i drogowe, obwałowania cieków i inne duťe obiekty inťynierskie, które wywierają ciśnienie zniekształcające podłoťe i uniemoťliwiają naturalny odpływ wód podziemnych, powodując lokalne ich spiętrzenie. Tam gdzie na skutek stałego nadmiernego uwilgotnienia panują warunki beztlenowe (anaerobowe), dominującymi procesami glebowymi są procesy redukcyjne, powodujące oglejenie gleb. W wyniku zawodnienia gleb następują zmiany szaty roślinnej tam bytującej i tworzą się nowe fitocenozy.